Augustów

Brak wersji przejrzanej

Ten artykuł dotyczy uzdrowiska na Pojezierzu Augustowskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.

Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Aby uczynić go weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Współrzędne: 53°51' N 22°58' E53.85 22.9666667 (Augustów)

Augustów

Gmina
- rodzaj

Augustów
miejska

Założono

1550

Prawa miejskie

1557

Burmistrz

Kazimierz Kożuchowski (od 2008)

Powierzchnia

80,93 km²

Położenie

53° 51' N
22° 58' E

Ludność (2008)
• liczba ludności
• gęstość

30 384
374,9 os./km²

Strefa numeracyjna
(do 2005)

Kod pocztowy

16-300 do 16-303

Tablice rejestracyjne

BAU

Położenie na mapie Polski

Augustów

TERC10
(TERYT)

3202601011

Tuusula

Urząd miejski³

ul. 3 Maja 60 16-300 Augustów
tel. 87 644-64-08; faks 87 644-64-08

Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Strona internetowa miasta

Augustów na tle Suwalszczyzny

Augustów (lit. Augustavas ros. Августов) – gmina miejska w województwie podlaskim, w powiecie augustowskim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa suwalskiego. Miasto jest także siedzibą władz wiejskiej gminy Augustów.

[edytuj] Geografia

[edytuj] Położenie

Miasto jest położone na Równinie Augustowskiej nad rzeką Nettą, pomiędzy jeziorami Necko, Białym i Sajno. Augustów od wschodu, południa i północy otoczony jest Puszczą Augustowską, leżącą w znacznej części (ponad 114 tys. ha) na terenie Zielonych Płuc Polski.

[edytuj] Struktura powierzchni

Według danych z roku 2002⁶, Augustów ma obszar 80,93 km², w tym:

użytki rolne: 27%
użytki leśne: 35%

Miasto stanowi 4,88% powierzchni powiatu.

[edytuj] Demografia

Według danych z 30 czerwca 2008²⁹, miasto liczyło 30 384 mieszkańców. Podział demograficzny.

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
populacja	30 384	100	16 081	52,93	14 303	47,07
powierzchnia	80,93 km²
gęstość zaludnienia (mieszk./km²)	374,9		198,70		176,73

Według danych z roku 2002⁶, średni dochód na mieszkańca wynosił 1191,5 zł.

[edytuj] Osiedla, ulice

Os. Borki
Os. Baraki
Os. Lipowiec
Os. Klonownica
Os. Prądzyńskiego
Os. Wypusty
Os. Zarzecze
Os. Glinki
Os. Ślepsk
Os. Śródmieście
Os. Konopka
Rynek Zygmunta Augusta 44 – informacja turystyczna

[edytuj] Historia

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Historia Augustowa, Kalendarium historii Augustowa, Obława augustowska.

[edytuj] Najważniejsze wydarzenia w historii Augustowa

Do końca XIII wieku tereny dzisiejszego Augustowa należały do ziem zamieszkiwanych przez plemię Jaćwignów, pokonanych ostatecznie w 1283 roku przez zakon krzyżacki. Po upadku Jaćwieży ziemie te wyludniły się i nie były zasiedlane do roku 1422, kiedy to pokój melneński ustalił przebieg granic na tym terenie i zaczęła się ponowna kolonizacja. Pod koniec XIV wieku nad rzeką Nettą istniał niewielki zamek krzyżacki Metenburg, doszczętnie zniszczony przez wielkiego księcia Witolda w 1392 roku, jednak nie jest pewne, czy był zlokalizowany w obrębie współczesnego miasta.

Według legendy Augustów zawdzięcza swoje powstanie pierwszej schadzce Zygmunta Augusta i Barbary Radziwiłłówny, dla upamiętnienia której król założył w jej miejscu miasto. W istocie pierwsza pisana wzmianka o osadzie nad Nettą pochodzi z 1496 roku i dotyczy komory pobierającej cło u przeprawy rzecznej. W 1526 roku powstała tu karczma wystawiona przez Jana Radziwiłła na skrzyżowaniu szlaków handlowych z Litwy i Białorusi do Prus, Warszawy i Krakowa.

Do wytyczania osady na północnym brzegu Netty skierowano w 1550 roku starostę knyszyńskiego Piotra Chwalczewskiego oraz architekta i inżyniera Joba Preytfusa. Augustów prawa miejskie magdeburskie otrzymał dopiero 17 maja 1557 roku^[1] od króla Zygmunta Augusta.^[2] Do roku 1569 Augustów należał terytorialne do Wielkiego Księstwa Litewskiego. W 1570 roku powstało starostwo augustowskie jako "separatum" ze starostwa knyszyńskiego. Po kilku latach prężnego rozwoju nastąpiła seria działań wojennych, doprowadzająca miasto do ruiny. Podczas potopu szwedzkiego miasto spalili zbuntowani Tatarzy z wojsk Jana Kazimierza, którzy byli niezadowoleni z podziału łupów z bitwy pod Prostkami (1656). W czasie trzeciej wojny północnej (1700-1721) w Augustowie stacjonowały w różnym czasie wojska polskie, szwedzkie, rosyjskie, saskie i brandenburskie. Wojska, oprócz zniszczeń, przyniosły zarazę (1710), która zdziesiątkowała miejscową ludność.

W 1795 roku miasto zajęli Prusacy, a w latach 1807 i 1812 wojska napoleońskie. Lekką poprawę rozwoju przyniósł XIX wiek. Po Kongresie wiedeńskim w roku 1815 Augustów znalazł się w granicach Królestwa Polskiego (Kongresowego). Został stolicą nowo utworzonego województwa augustowskiego, a od 1837 roku guberni augustowskiej. Urzędy tymczasowo umieszczono w Suwałkach z braku odpowiednich budynków. Projekty rozbudowy Augustowa w stylu klasycystycznym opracował Henryk Marconi. W roku 1825 pod kierunkiem Ignacego Prądzyńskiego rozpoczęto budowę Kanału Augustowskiego.

Rozwój Augustowa został przerwany przez wybuch powstania listopadowego. W okolicach Augustowa toczyły się walki, zaś miasto przechodziło z rąk do rąk. Po powstaniu nie zrealizowano planów rozbudowy miasta. Kanał Augustowski ukończono w 1839 roku, jednak nie zyskał on planowanego znaczenia gospodarczego. Również w czasie powstania styczniowego w okolicach Augustowa toczyły się walki, podczas których szczególnie zasłynął oddział pod dowództwem Józefa "Wawra" Ramotowskiego. W roku 1899, w związku z budową koszar carskich, Augustów uzyskał połączenia kolejowe. W XIX wieku w regionie kwitł przemyt, spowodowany bliskim położeniem miasta z granicą Prus i Rosji.

Zniszczenia przyniosła miastu I i II wojny światowej. W lipcu 1945 roku Armia Czerwona, NKWD, Smiersz wspólnie z UB przeprowadziły tzw. obławę augustowską w celu wyłapania żołnierzy podziemia niepodległościowego. Sowieci utworzyli w okolicy sieć obozów filtracyjnych, gdzie przetrzymywali Polaków pod gołym niebem, skrępowanych drutem kolczastym w dołach zalanych wodą. Od połowy lat dwudziestych XX wieku Augustów stał się popularnym letniskiem. Od 1993 roku miasto posiada status uzdrowiska (bogate złoża borowiny, w okolicy źródła wody mineralne).

[edytuj] Zabytki

Najważniejszym zabytkiem Augustowa jest Kanał Augustowski łączący rzeki; Wisłę i Niemnem. Najstarszym zachowanym budynkiem jest kamienica zwana "Rolnikiem" albo "Starym Peweksem" z lat (1800-1801) usytuowana przy rynku – w grudniu 1812 roku nocował w niej Napoleon Bonaparte. Zrekonstruowany dworek gen.Ignacego Prądzyńskiego z 1829 roku. Cmentarz parafialny, gdzie znajdują się nagrobki najstarszy z 1839 roku (odlewy żeliwne z Huty Sztabińskiej), pomniki kamienne z XIX wieku oraz kapliczka zrębowa. Zabytkowy kościół eklektyczny (bazylika mniejsza) zbudowany w latach 1906-11 w centrum miasta. W odległej o 9 kilometrów Studzienicznej znajduję się zabytkowy zespół sakralny. Budynek Oficerskiego Yacht Clubu z 1935 roku. Hotel 'Hetman' zaprojektowany jako Dom Turysty (Wycieczkowy) na Białej Górze nad jeziorem Necko w 1939 roku przez Macieja Nowickiego współtwórcę gmach ONZ w Nowym Jorku

[edytuj] Edukacja i Nauka

[edytuj] Szkoły Podstawowe

Szkoła Podstawowa nr 2 im. Zygmunta Augusta
Szkoła Podstawowa nr 3 im. I Pułku Ułanów Krechowieckich
Szkoła Podstawowa nr 4 im. M. Konopnickiej
Szkoła Podstawowa nr 6 im. Armii Krajowej
Społeczna Szkoła Podstawowa Społecznego Towarzystwa Oświatowego

[edytuj] Gimnazja

Gimnazjum nr 1 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego
Gimnazjum nr 2 im. Sybiraków
Gimnazjum nr 3 im. I Pułku Ułanów Krechowieckich
Gimnazjum nr 4 z ZSO w Augustowie
Gimnazjum Specjalne
Społeczne Gimnazjum Społecznego Towarzystwa Oświatowego

[edytuj] Szkoły Ponadgimnazjalne

I Liceum Ogólnokształcące im. Grzegorza Piramowicza
II Liceum Ogólnokształcące im. Polonii i Polaków na Świecie
ACE (Augustowskie Centrum Edukacyjne), gdzie można również dokształcać się, po ukończeniu szkoły średniej
Zespół Szkół Technicznych im. gen. I. Prądzyńskiego

[edytuj] Kościoły i związki wyznaniowe

[edytuj] Katolicyzm

Kościół Rzymskokatolicki

Parafia pod wezwaniem Najświętszego Serca Jezusa
Parafia pod wezwaniem Swietej Rodziny
Parafia pod wezwaniem Jana Chrzciciela
Parafia pod wezwaniem Miłosierdzia Bożego
Parafia pod wezwaniem Matki Boskiej Częstochowskiej

[edytuj] Gospodarka

[edytuj] Ważniejsze aktualne inwestycje

Rynek w Augustowie

W Augustowie działają stocznie jachtowe Balt Yacht oraz Ślepsk, należące do największych firm tego typu w Polsce i eksportujące większość produkcji do Europy Zachodniej. Ponadto mniejsze stocznie np. Texas, Mirage , producenci kajaków i łódek oraz dostawcy materiałów: Brunswick Marines, Demex i in.W 1951 roku otworzono w mieście wytwórnię tytoniu przemysłowego (okolica słynie z uprawy machorki); obecnie zakład ten należy do koncernu British American Tobacco i wytwarzane są w nim m.in. papierosy Pall Mall, Kent, Lucky Strike, Vogue i Jan III Sobieski. Z innych wymienić należy producenta maszyn dla rolnictwa – POM oraz przedsiębiorstwo drogowe APB S.A./ BMTI. Ponadto w mieście rozwija się przemysł spożywczy: mleczarnia (Jogurt Augustowski), wytwórnia wód gazowanych (woda "Augustowianka") i gospodarstwo rybackie. Niewielki przemysł drzewny zlokalizowany na terenie miasta i okolc ze względu łatwy dostęp do surowca; tartaki oraz zakłady stolarskie.^[2] Wielki tartak działający od 1916r, Fabryka obuwia oraz uruchomiona w 1972 roku cegielnia silikatowa upadły w latach 90. XX wieku.^{[potrzebne źródło]}

[edytuj] Turystyka

Restauracja Albatros uwieczniona przez Janusza Laskowskiego w piosence 7 dziewcząt z Albatrosa

Augustów to najważniejszy ośrodek turystyczny i wypoczynkowy na obszarze Puszczy Augustowskiej (ze stanicą wodną); znane uzdrowisko klimatyczne. Walory turystyczne są związane głównie z położonymi w pobliżu jeziorami. Są tu liczne wypożyczalnie sprzętu wodnego, plaże, atrakcje turystyczne (m.in. tor do jazdy na nartach wodnych o długości 740 m, statki wycieczkowe itp.). Kanał Augustowski służy do sezonowej obsługi ruchu turystycznego. W trakcie VII apostolskiej pielgrzymki do Polski papież Jan Paweł II "Dzień odpoczynku" (środę 9 czerwca 1999 roku) spędził między innymi na pływaniu statkiem po jeziorach i Kanale Augustowskim. Co roku oferta turystyczna powiększa się. W sezonie letnim odbywa się tutaj wiele koncertów i imprez plenerowych. Corocznie pod koniec lipca w Augustowie odbywają się Mistrzostwa Polski w 'Pływaniu na Byle Czym'. Bardzo bogata jest baza noclegowa: domy wypoczynkowe, pensjonaty, pola namiotowe, agroturystyka. Niedoceniana przez turystów jest zwłaszcza Puszcza Augustowska, bywa że 100 m od pola namiotowego można spotkać rzadkie rośliny, sarny czy rysie i ani jednego człowieka.

[edytuj] Uzdrowisko

Usytuowanie, otoczenie miasta i klimat mają znaczne walory klimatyczno-balneologiczne. Czynnikiem leczniczym są oleje eteryczne i fitocydy wydzielane przez drzewa iglaste – działają one bakteriobójczo, normalizując ciśnienie tętnicze krwi i rytm serca, wpływają korzystnie na drogi oddechowe. W Augustowie leczy się choroby układu krążenia, reumatologiczne, schorzenia narządów ruchu.

[edytuj] Komunikacja

[edytuj] Tranzyt

Miasto jest ważnym drogowym węzłem komunikacyjnym, a jego szczególne znaczenie wynika z dogodnego połączenia z Litwą. Przez Augustów przebiegają drogi tranzytowe do przejść granicznych w Budzisku nr 8 i w Ogrodnikach nr 16.
Warszawę z Augustowem łączy najkrótsza droga krajowa nr 61 przez Pułtusk, Łomżę i Grajewo o długości 257 km.
Przez miasto przebiega droga wojewódzka nr 664 z miejscowości Raczki do planowanego przejścia granicznego Lipszczany-Sofijewo z Białorusią.

[edytuj] Obwodnica Augustowa – spór o budowę

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Obwodnica Augustowa, Dolina Rospudy.

Przez Augustów aktualnie przebiega droga krajowa nr 8. Via Baltica jako korytarz transportowy łączący Europę Zachodnią z krajami nadbałtyckimi i skandynawskimi został zaprojektowany aby wyeliminować ten problem.. Przez miasto przejeżdża kilka tysięcy tirów dziennie. W tym celu postanowiono wybudować obwodnicę Augustowa. Wariant zatwierdzony do realizacji przez polski rząd, przebiega na odcinku kilku kilometrów przez chroniony europejskim prawem obszar Natura 2000 "Puszcza Augustowska", a konkretnie – przez unikalne w skali Europy torfowisko soligeniczne w dolnym odcinku Doliny Rospudy i terytoria lęgowe licznych, zagrożonych gatunków ptaków. Dziś trwają spory pomiędzy zwolennikami tego wariantu, a jego przeciwnikami, którzy proponują inny wariant (również przechodzący przez Rospudę, ale według nich w miejscu o znikomej wartości przyrodniczej, głównie przez pola uprawne i pospolite w kraju torfowiska topogeniczne. Przeciwko budowie obwodnicy w wariancie rządowym opowiada się wiele organizacji ekologicznych oraz większość naukowców (zwłaszcza skupionych w Państwowej Radzie Ochrony Przyrody – organie doradczym Ministra Środowiska). Z prośbą o wyjaśnienie wystąpił też komisarz ds. środowiska z Komisji Europejskiej. Greenpeace założył w miejscu planowanej obwodnicy obóz, w którym przebyli przeciwnicy wariantu rządowego – gotowi w razie konieczności przypiąć się do drzew. Obóz został zliwkidowany wiosną 2007 roku, wraz z początkiem okresu lęgowego ptaków, kiedy to nie wolno prowadzić na omawianej trasie żadnych prac budowlanych.

[edytuj] Kolej

W mieście znajduje się stacja kolejowa oraz przystanek "Augustów Port" (dla pociągów osobowych) w odległości około 3 km od centrum miasta. Augustów ma bezpośrednie połączenia kolejowe: w kierunku południowym przez Sokółkę z Białymstokiem, a dalej Warszawą, Łodzią, Wrocławiem i Krakowem (sezonowo), a w kierunku północnym z Suwałkami i Šeštokai na Litwie. Autobusy łączą bezpośrednio z miejscowościami regionu, a także Białymstokiem, Łomżą, Warszawą i Wilnem.

[edytuj] Komunikacja Miejska

Obecnie w Augustowie komunikację miejską prowadzi Przedsiębiorstwo Transportowe "NECKO"sp. z o.o. W związku z tym, że Augustów posiada status uzdrowiska Zakład Komunikacji Miejskiej w Augustowie prowadzi sukcesywną wymianę taboru na autobusy niskopodłogowe spełniające normę EURO-2 dostosowane do przewozu osób starszych i niepełnosprawnych.

ZKM obsługuje następujące linie:

Linia nr 1: Dworzec PKP-Turystyczna-Al.Kardynała Wyszyńskiego-Partyzantów-Mostowa-Rynek Zygmunta Augusta-Wojska Polskiego-Norwida
Linia nr 2: Dworzec PKP-Turystyczna-Al.Kardynała Wyszyńskiego-29 Listopada-3 Maja-Rynek Zygmunta Augusta-Wojska Polskiego-Mickiewicza-Norwida
Linia nr 4: Silikaty-Dworzec PKP-Turystyczna-Al.Kardynała Wyszyńskiego-29 Listopada-Brzostowskiego-Chreptowicza-Wojska Polskiego-Nowomiejska-Jana Pawła II
Linia nr 6: Silikaty-Dworzec PKP-Turystyczna-Al.Kardynała Wyszyńskiego-29 Listopada-Waryńskiego-Wybickiego-3 Maja-Rynek Zygmunta Augusta-Wojska Polskiego-Słowackiego
Linia nr 7: Żłobek-Tytoniowa-Al.Kardynała Wyszyńskiego-29 Listopada-3 Maja-Nowomiejska-Jana Pawła II
Linia nr 10: Rynek Zygmunta Augusta-3 Maja-29 Listopada-Al.Kardynała Wyszyńskiego-Turystyczna-Dworzec PKP-Silikaty-Wojciech-Studzieniczna-Przewięź
Linia nr 2bis: Norwida-Wojska Polskiego-Żabia-3 Maja-29 Listopada-Al.Kardynała Wyszyńskiego-Tytoniowa-Komunalna

[edytuj] Komunikacja międzymiastowa

Dominującą rolę odgrywa przedsiębiorstwo PKS Suwałki. W Augustowie można spotkać też autobusy PKS Białystok, PKS Łomża, PKS Warszawa, PKS Olsztyn, PKS Siemiatycze i Veolia Kętrzyn. Augustów posiada bezpośrednie połączenia autobusowe z Warszawą, Białymstokiem, Olsztynem, Suwałkami, Ełkiem, Sejnami, Gołdapią, Węgorzewem, Mikołajkami, Łomżą, Grajewem, Dąbrową Białostocką a w okresie wakacyjnym także z Siemiatyczami i Bielskiem Podlaskim.

[edytuj] Sport

AKS Sparta Augustów – Piłka nożna mężczyzn
ZKS Ślepsk Augustów – siatkówka mężczyzn
ATP Augustów – Pływanie

[edytuj] Urodzeni w Augustowie

Juliusz Szczęsny Batura, artysta grafik
Tadeusz Bronakowski, duchowny, biskup
Tadeusz Dawidejt, poeta, prozaik
Andrzej Krukowski, aktor
Janusz Michałowski, aktor
Emil Leon Post, matematyk
Tadeusz Szaciło, generał broni
Marek Twardowski, kajakarz
Adam Wysocki, kajakarz
Cezary Zamana, kolarz

Przypisy

↑ W 2007 roku miasto obchodziło 450-lecie nadania praw miejskich przez Zygmunta Augusta.
↑ ^2,0 ^2,1 Tomasz Darmochwał: Północne Podlasie, wschodnie Mazowsze. Warszawa: Agencja "TD" – Wydawnictwo Turystyczne, 2003, ss. 86-92. ISBN 83-911266-3-3.