III Rzesza

Deutsches Reich Rzesza Niemiecka
← ← ← ← ← 1933-1945 → → → →
Flaga III Rzeszy Godło III Rzeszy
Dewiza: (niem.) Ein Volk, ein Reich, ein Führer (Jeden Naród, jedna Rzesza, jeden Wódz)
Hymn: Das Lied der Deutschen (Pieśń Niemców)
Język urzędowy	niemiecki
Język używany	niemiecki, czeski, śląski, polski, francuski, kaszubski, ukraiński, słoweński
Stolica	Berlin
Ustrój polityczny	Narodowy socjalizm
Typ państwa	Republika federalna Republika autokratyczna
Ostatnia głowa państwa	Reichspräsident Karl Dönitz
Ostatni szef rządu	kanclerz Lutz Schwerin von Krosigk
Powierzchnia  • całkowita	b/d. na świecie rok 1939 - 633 786 km²
Liczba ludności (1939)  • całkowita   • gęstość zaludnienia  • narodowości	b/d. na świecie rok 1939 - 69 314 000 109,4 osób/km² Niemcy, Żydzi, Czesi, Polacy, Francuzi, Ukraińcy, Słoweńcy
Jednostka monetarna	marka niemiecka (Reichsmark)
Proklamacja w Poczdamie	powołująca III Rzeszę Niemiecką na miejsce Republiki Weimarskiej 15 marca 1933
Rozwiązanie	III Rzeszy Niemieckiej 23 maja 1945
Religia dominująca	katolicyzm, protestantyzm, Gottgläubigkeit
Strefa czasowa	UTC +1 (zima) UTC+2 (lato)
Kod ISO 3166	DE
Terytoria zależne	Państwa okupowane: Polska wrzesień 1939 - styczeń 1945, Norwegia i Dania kwiecień 1940 - maj 1945, Francja maj 1940 - sierpień 1944, Luksemburg maj 1940 - wrzesień 1944, Belgia maj 1940 - wrzesień 1944, Holandia maj 1940 - maj 1945, Grecja kwiecień 1941 - październik 1944, Jugosławia kwiecień 1941 - kwiecień 1945, Włochy wrzesień 1943 - maj 1945, zachodnie tereny ZSRR czerwiec 1941 - styczeń 1944. Państwa zależne: Protektorat Czech i Moraw marzec 1939 - maj 1945, Pierwsza Republika Słowacka marzec 1939 - maj 1945, Francja Vichy 22 czerwca 1940 - sierpień 1944, Niezależne Państwo Chorwackie kwiecień 1941 - maj 1945, Serbia kwiecień 1941 - maj 1944.

Prowincje III Rzeszy tzw. Reichsgau, sierpień 1941

III Rzesza (niem. Das Dritte Reich) - nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 - oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Wielka Rzesza Niemiecka (Großdeutsches Reich).

[edytuj] Nazwa

Formalnie państwo niemieckie przyjęło nazwę III Rzeszy 15 marca 1933 (proklamacja w Poczdamie), niemniej nazwy tej używa się często do określenia Niemiec od objęcia przez Adolfa Hitlera funkcji kanclerza (30 stycznia 1933) do podpisania kapitulacji III Rzeszy (8 maja 1945). Po raz pierwszy nazwa ta pojawiła się w 1923 roku w książce Arthura Moellera van den Brucka pod takim samym tytułem. Wyrażała ona ideę obalenia republiki weimarskiej oraz wskrzeszenia zjednoczonej monarchii niemieckiej (I Rzeszą było Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego, a II Rzeszą - Cesarstwo Niemieckie istniejące w latach 1870-1918). Termin III Rzesza, a także Tysiącletnia Rzesza był szeroko wykorzystywany przez propagandę narodowosocjalistyczną.

[edytuj] Polityka III Rzeszy

III Rzesza, której korzenie tkwią w niemieckim demokratycznym wyborze NSDAP, szybko stała się państwem totalitarnym, z dyktaturą narodowosocjalistycznej (władzy nazistowskiej). Władzę w państwie sprawował A. Hitler sprawujący funkcję zarówno wodza (niem. Führer), jak i kanclerza. Nieograniczoną władzę zapewniała mu ustawa o pełnomocnictwach rządu z 1933, wedle której Führer mógł wydawać ustawy sprzeczne z ustawą zasadniczą.

Wprowadzono zakaz prowadzenia działalności partiom i związkom zawodowym niezgadzającym się z ideologią NSDAP, a także likwidowano politycznych przeciwników Hitlera oraz ruch oporu (noc długich noży, działalność Geheime Staatspolizei, Kripo etc.).

Wraz z dojściem NSDAP do władzy rozpoczęto sukcesywne znoszenie podstawowych wolności obywatelskich, rozpoczęto nagonkę na wszelkich faktycznych bądź propagandowych przeciwników reżimu. Po rozpoczęciu II wojny światowej, a w szczególności wojny z Rosją sowiecką uruchomiono olbrzymi program eksterminacji Żydów. W tych celach założono całą sieć obozów koncentracyjnych i zagłady.

Polityka zagraniczna zakładała pierwotnie rozszerzenie terytorium Rzeszy na całą Europę ("Rzesza od Atlantyku, aż po Ural"), zaś później także podbój Rosji i Afryki Północnej. Uznaje się, że politykę ekspansji zapoczątkował Anschluss Austrii w 1938 r. Następnymi krokami było objęcie Protektoratu Czech i Moraw oraz podpisanie antypolskiej tajnej części paktu Ribbentrop-Mołotow.

Rzesza zawarła porozumienie z faszystowskimi Włochami i Japonią tworząc tzw. oś Berlin-Rzym-Tokio.

Polityka podbojów wymagała rozpoczęcia zbrojenia się. Państwo niemieckie właściwie od 1935 stało się państwem totalnym przygotowywanym tylko pod kątem wojny (niemal cały przemysł kontrolowany przez państwo i ukierunkowany na przemysł zbrojeniowy). Ustawy z 1935 o odbudowie sił zbrojnych, powołaniu Wehrmachtu były sprzeczne z traktatem wersalskim, podobnie jak późniejsza remilitaryzacja Nadrenii.

III Rzesza rozpoczęła II wojnę światową atakiem na Polskę.
Dokładny przebieg wojny i okupacji hitlerowskiej przedstawiono w artykule II wojna światowa.

Na terenach okupowanych żołnierze III Rzeszy (szczególnie SS, SD, Gestapo - uznanych później za organizacje przestępcze) na rozkaz najwyższych dowódców dokonywali zbrodni ludobójstwa, głównie na ludności żydowskiej, ale także Cyganach, Słowianach, członkach ruchu oporu i innych.

Po samobójczej śmierci Hitlera funkcję führera przejął na sześć dni Karl Dönitz. 7 maja 1945 Rzesza skapitulowała (dzień później na życzenie Stalina powtórzono gest podpisania aktu kapitulacji, zaznaczając że dotyczy ona całych Niemiec - zobacz: Kapitulacja III Rzeszy).

[edytuj] Gospodarka i finanse

[edytuj] Sytuacja w Niemczech przed dojściem Hitlera do władzy

Postanowienia Traktatu wersalskiego spowodowały ograniczenie możliwości gospodarczych Niemiec. Niedobór artykułów rolnych i surowców był pokrywany nadwyżką eksportu. Jednak kryzys światowy w roku 1929 spowodował odpływ pożyczek i kredytów zagranicznych oraz załamanie handlu międzynarodowego.

Zmniejszone możliwości eksportu prowadziły do zwiększenia bezrobocia. W 1932 liczba zarejestrowanych bezrobotnych osiągnęła szczytową wartość przeszło 6 milionów. Zwolennicy gospodarki rynkowej nie znaleźli poparcia. Natomiast koncepcja samowystarczalności gospodarczej cieszyła się poparciem wpływowych ośrodków opiniotwórczych, zwłaszcza rozumiana jako autarkia na obszarze wykraczającym poza granice Niemiec. Wzorowano się na imperiach kolonialnych Wielkiej Brytanii i Francji. W ramach tej koncepcji rozpatrywano obszar obejmujący poza Niemcami kraje bałtyckie, Austrię, Europę wschodnią i Bałkany. W tej to Europie środkowo-wschodniej (Zwischeneuropa czyli państwa powstałe po I Wojnie między Rosją a Niemcami) przepływ produktów rolnych, surowców i wyrobów przemysłowych byłby wolny od cła, a produkcja sterowana przez państwo. Niemcom przypadłaby pozycja dominująca.

Taka koncepcja samowystarczalności gospodarczej^[1] została podchwycona przez NSDAP, która to partia przed kryzysem światowym nie miała żadnego atrakcyjnego pomysłu w zakresie gospodarki. Jednocześnie do tej koncepcji wpasowano pomysł Hitlera o przestrzeni życiowej (Lebensraum). Autarkia stała się hasłem ekonomicznym NSDAP, która w wyborach 1930 roku uzyskała drugie miejsce. Wzrost znaczenia partii hitlerowskiej następował jednocześnie z dalszym pogarszaniem się położenia gospodarczego Niemiec.

[edytuj] Zbrojenia od roku 1933

Wkrótce po objęciu stanowiska kanclerza okazało się, że Hitler zamierza przezwyciężyć kryzys gospodarczy nie tylko przez rządowe programy tworzenia nowych miejsc pracy, a również przez wprowadzenie gospodarki zbrojeniowej^[2] (Wehrwirtschaft). Było to kształtowanie gospodarki narodowej w czasie pokoju do celów wojennych stosownie do założeń wojskowych.

Realizacja ideologicznych zamierzeń NSDAP w zakresie nowych zdobyczy terytorialnych była uwarunkowana rozbudową sił zbrojnych. Wprowadzenie w życie ideologii przestrzeni życiowej oraz programu samowystarczalności gospodarczej doprowadziło do powstania systemu centralnego planowania, a mianowicie przede wszystkim:

• ustalenie zapotrzebowania surowców dla przemysłu zbrojeniowego oraz przemysłu cywilnego,
• zabezpieczenie zaopatrzenia materiałów pędnych,
• dopasowanie sieci transportowej do przyszłych zadań wojskowych,
• uregulowanie finansowania zbrojeń bezpośrednich i pośrednich.

Znacząca była intensyfikacja programu budowy dróg i mostów z roku 1929 oraz rozwój przemysłu motoryzacyjnego. Organizatorem i menedżerem budowy autostrad został Fritz Todt. Do pełnego zatrudnienia w Niemczech przyczynił się, zarówno program budowy autostrad (w odniesieniu do grupy robotników niewykwalifikowanych), jak i wzrost zatrudnienia w branżach zbrojeniowych, przede wszystkim w przemyśle stoczniowym i lotniczym. Również znaczący był wzrost liczebności sił zbrojnych ze 100 tysięcy do około 1 miliona w roku 1939. Od 1935 młodociani byli wcielani do Służby Pracy Reichsarbeitsdienst (RAD).

Ostatecznie do roku 1939 osiągnięto w wybranych zagadnieniach następujące wskaźniki:

• bezrobocie^[3] w roku 1938 spadło poniżej 1 miliona zarejestrowanych,
• budowa autostrad^[4] - zatrudnienie wzrosło 25 razy,
• produkcja pojazdów mechanicznych^[5] - wzrost zatrudnienia prawie 6-krotny,
• przemysł lotniczy,^[6] - wzrost zatrudnienia 41 razy,
• flota morska^[7] nakłady wzrosły 12 razy.

Zwalczanie bezrobocia przebiegało jednocześnie z likwidacją niezależnych związków zawodowych. Dnia 2 maja 1933 zajęto budynki związkowe, majątek został skonfiskowany, a przywódcy związkowi uwięzieni. Formalne pośrednictwo między pracownikami a przedsiębiorcami przejął Niemiecki Front Pracy (der Deutsche Arbeitsfront (DAF) kierowany przez Roberta Ley. Również wczasy zostały upaństwowione za pośrednictwem instytucji pod nazwą Siła przez radość (Kraft durch Freude (KdF).

[edytuj] Plan czteroletni (zbrojeniowy)

Po prawie czterech latach narodowosocjalistycznej gospodarki zbrojeniowej uległy wyczerpaniu rezerwy surowcowe i żywnościowe. Handel zagraniczny zamarł ze względu na trudności eksportowe. Ustał dopływ dewiz z eksportu. Bez dopływu surowców nie były możliwe dalsze zbrojenia w zakresie żądanym przez Hitlera. Wobec tego Hitler na zjeździe partyjnym w roku 1936 ogłosił wprowadzenie planu czteroletniego pod hasłem Poprawa standardu życiowego narodu niemieckiego oraz jako obrona przed bolszewickim zagrożeniem^[8]. W związku z ukierunkowaniem wszelkich sił na zbrojenia wymagano od narodu czasowej rezygnacji z artykułów konsumpcyjnych. Wyrzeczenia wymagane przez Hitlera były ceną za skuteczne zwalczanie bezrobocia.

Prezes Banku Rzeszy i minister gospodarki Hjalmar Schacht był sceptycznie nastawiony do dalszego rozszerzania zbrojeń i uważał, że możliwości gospodarki Niemiec zostały wyczerpane i dalszy rozwój widział przez włączenie Niemiec do systemu handlu światowego i rezygnacji z koncepcji samowystarczalności gospodarczej.

Do realizacji planu 4-letniego powołano osobny urząd kierowany przez pełnomocnika, naczelnego dowódcę lotnictwa Hermanna Göringa, wyposażonego w daleko idące pełnomocnictwa. W ten sposób siły zbrojne uzyskały znaczący wpływ na gospodarkę Niemiec. Hitler postawił następujące zadania:

• niemiecka armia musi w ciągu 4 lat osiągnąć stan gotowości bojowej,
• niemiecka gospodarka musi być w ciągu 4 lat gotowa do wojny.

Dozbrojenie sił zbrojnych miało umożliwić lokalne działania wojskowe celem pozyskania zdobyczy terytorialnych.

Tajne zapiski Hitlera o kluczowych zagadnieniach planu 4-letniego^[9] przewidywały zwiększenie wydobycia rud żelaza bez względu na zawartość żelaza oraz dla pozyskiwania surowców i materiałów zastępczych (Ersatzstoff) pomijanie zagadnienia rentowności, co wywołało poważny konflikt z przemysłem hutniczym i ministrem gospodarki Schachtem^[10]. Hitler naturalnie nie uwzględniał tych zastrzeżeń ^[11], co w listopadzie 1937 doprowadziło do dymisji Schachta.

[edytuj] Finanse

Hjalmar Schacht jako prezes banku centralnego (Reichbank) umożliwił wprowadzenie do obiegu tak zwanych weksli Mefo-Wechsel celem finansowania programów tworzenia nowych miejsc pracy oraz programu zbrojeniowego. Te weksle wystawiane przez firmę-atrapę Metallurgische Forschungsgesellschaft m.b.H. i gwarantowane przez państwo pokryły w latach 1934-1938 30% wydatków na zbrojenia.

Już następnego dnia po przyłączeniu Austrii do III Rzeszy (Anschluss Austrii 12 marca 1938) dokonano transferu 78,3 ton czystego złota oraz dewiz i walut z austriackiego banku narodowego Oesterreichische Nationalbank do niemieckiego Banku Rzeszy (Reichsbank) w Berlinie^[12]. Ilość złota z Austrii przewyższała 3-krotnie niemieckie rezerwy tego kruszcu.

Płatności zbrojeniowe były realizowane w różnych systemach kredytowania. Akceptowano wysokie zadłużenie, zwłaszcza w kredytach krótkoterminowych. Liczono na zdobycze terytorialne wymuszone przez lokalne działania militarne^[13]. Pomimo zaniechania pokrycia pieniądza rezerwą złota i nadmiernego zadłużenia nie wystąpiła oczekiwana przez teoretyków inflacja. Wskaźnik cen detalicznych wykazywał oficjalnie wzrost około 1% rocznie, co wynikało z kontroli rynku przez państwo, ceny i marże były regulowane. Politycznie wymuszona stabilność pieniądza nie miała uzasadnienia gospodarczego, toteż reichsmarka nie cieszyła się zaufaniem na międzynarodowym rynku walutowym. Z powodu braku dużych międzynarodowych inwestycji w gospodarce niemieckiej wystąpił chroniczny brak dewiz.

[edytuj] Złoto III Rzeszy

W czasie II wojny światowej złoto odgrywało ważną rolę przy realizacji transakcji finansowych^[14]. Ten metal występuje w różnej postaci: jako sztabki, złote monety oraz jako biżuteria. Może być przetopiony i przetworzony, tak że ulegają zatarciu wszelkie ślady jego pochodzenia. Dlatego złoto było ulubionym środkiem płatniczym na całym świecie, a po wymianie na dewizy operacje finansowe były ułatwione. Szwajcaria była centrum związanych z tym operacji. Centralny bank III Rzeszy (Reichsbank) sprzedawał znaczne ilości złota szwajcarskiemu bankowi narodowemu Schweizerische Nationalbank (SNB) aż do końca wojny, pisał o tym Gian Trepp^[15]. Wprawdzie SNB kupował jednocześnie złoto od aliantów, ale to zupełnie inna sprawa, ponieważ pochodzenie tego złota nie nasuwa wątpliwości.

Nie można pominąć, że Reichsbank dysponował również złotem nie pochodzącym z rabunku, były to mianowicie rezerwy sprzed roku 1933 oraz zasoby uzyskane przed wybuchem wojny w legalnych transakcjach.

Celem uzyskania dewiz III Rzesza pozyskiwała złoto różnymi metodami ^[16]:

• System przemocy państwowej realizowany przy pomocy przepisów podatkowych, dewizowych oraz gospodarczych (stanu wojennego) wobec obywateli niemieckich i inych osób przebywających w Niemczech pochodzenia żydowskiego lub innego. Określone grupy osób (fizycznych i prawnych) były zobowiązane do oddania złota (i dewiz).
• Konfiskata i rabunek złota, biżuterii i innych metali szlachetnych odbywające się w Niemczech i Austrii w ramach ustawodawstwa rasowego (Ustawy norymberskie) u ludności żydowskiej oraz rabunki na mieszkańcach terenów okupowanych.
• Złoto zrabowane ofiarom systemu narodowosocjalistycznego, martwym i żywym, w gettach, obozach oraz przy masowych rozstrzeliwaniach^[17]. Tutaj jest ujęte również złoto zrabowane w trakcjie eksterminacji ludności żydowskiej oraz osób nieuleczalnie chorych i pacjentów zakładów psychiatrycznych (Akcja T4).
• Zbiórką w ten sposób zrabowanego złota, biżuterii, kamieni szlachetnych i dewiz oraz złotych zegarków, obrączek ślubnych, oprawek do okularów, zębów, przedmiotów kultu zajmował się przede wszystkim główny urząd SS do spraw gospodarczych i zarządzania SS-Wirtschaftsverwaltungshauptamt (SS-WVHA). Przekazywaniem uzysku do Reichsbanku lub mennicy (celem przetopienia) zajmował się SS-Hauptsturmführer Bruno Melmer (kierownik działu AII Amtskasse/Gebührnisstelle głównego urzędu SS WVHA). W banku było osobne konto oznaczone jako Melmerkonto. Część złota była jednocześnie kradziona przez zatrudnionych w tym procederze funkcjonariuszy^[18].
• Złoto pochodzące z rezerw walutowych banków centralnych państw okupowanych przez Niemcy. Jeszcze przed wojną Niemcy przejęły złoto Austrii (1938) i Czechosłowacji (które na żądanie rządu Protektoratu Czech i Moraw zostało wiosną 1939 wydane z depozytu w Londynie).
• Jednak rezerwę 75 ton złota Banku Polskiego we wrześniu 1939 wywieziono pod kierownictwem Ignacego Matuszewskiego i Henryka Floyar-Rajchmana z terytorium RP poprzez Rumunię i Turcję do Francji (w dramatycznych okolicznościach w trakcie trwającej agresji niemieckiej i sowieckiej) .

• Przejmowanie złota banków centralnych miało mieć pozory legalności, w tym celu Niemcy wymuszali od zarządów banków centralnych krajów okupowanych sporządzenie pisemnego transferu złota do Reichsbanku, tylko zarząd banku belgijskiego nie ugiął się presji. Natomiast holenderski bank centralny De Nederlandsche Bank zdołał przed wybuchem wojny przekazać część złota do Londynu i Nowego Jorku. To co zostało w Amsterdamie zabrali Niemcy i większą część przekazali do mennicy Preussische Münze^[19], gdzie złote monety i sztabki zostały przetopione z dodatkiem złota zrabowanego ofiarom nazizmu^[20], następnie opatrzone przedwojennymi datami sprzedane w krajach neutralnych.
• Podobnie stało się ze złotem belgijskim, które zdeponowane we Francji zostało przekazane Niemcom przez Banque de France. Natomiast złoto z Włoch, wywiezione 1943 przez Banca d’Italia do Szwajcarii, ostatecznie trafiło również do Niemiec^[21]. Podobnie przebiegało przejęcie złota z Grecji, Gdańska, Albanii oraz Jugosławii, to ostatnie za pośrednictwem Włoch.

[edytuj] Struktura państwowa III Rzeszy

[edytuj] Przywódcy III Rzeszy

Przywódcy III Rzeszy
O s o b a	F u n k c j a
Adolf Hitler	Kanclerz 1933-1945 Führer 1934-1945
Karl Dönitz	Naczelny Dowódca Kriegsmarine 1943-1945 Prezydent 1945
Hermann Wilhelm Göring	Naczelny dowódca Luftwaffe 1935-1945 Reichsmarschall 1941-1945
Heinrich Himmler	Reichsführer SS 1929-1945 Minister spraw wewnętrznych 1943-1945
Joseph Goebbels	Minister propagandy 1933-1945 Kanclerz 1945
Joachim von Ribbentrop	Minister spraw zagranicznych 1938-1945
Wilhelm Frick	Minister spraw wewnętrznych 1933-1943 Protektor Czech i Moraw 1943-1945
Albert Speer	Minister zbrojeń 1942-1945 Architekt Hitlera
Rudolf Hess	Sekretarz osobisty Hitlera 1925-1941 Minister bez teki 1933-1941

• Adolf Hitler - Wódz i Kanclerz Rzeszy (Der Führer und Reichskanzler)
• Otto Meissner - Sekretarz Stanu i szef Kancelarii Prezydenckiej Rzeszy
• Konstantin von Neurath - Minister Spraw Zagranicznych Rzeszy
• Hans Lammers - Szef Kancelarii Rzeszy
• Hjalmar Schacht - Prezydent Reichbanku i Minister Ekonomii Rzeszy
• Erich Raeder - Naczelny Dowódca Marynarki
• Lutz Schwerin von Krosigk - Minister Finansów Rzeszy
• Walter Funk - Szef prasy Rzeszy
• Franz Seldte - Minister Pracy Rzeszy
• Franz Gürtner - Minister Sprawiedliwości Rzeszy
• Werner von Blomberg - Minister Wojny Rzeszy
• Wilhelm Ohnesorge - Minister Poczty Rzeszy
• Julius Dorpmüller - Minister Komunikacji Rzeszy
• Hermann Göring - Minister-Prezydent Prus i Minister Lotnictwa
• Joseph Goebbels - Minister Propagandy Rzeszy
• Richard Walther Darré - Minister Rolnictwa Rzeszy
• Bernhard Rust - Minister Rzeszy do spraw Nauki i Szkolnictwa
• Hans Kerrl - Minister Rzeszy do spraw Wyznań
• Rudolf Hess - Przedstawiciel Wodza i Minister Rzeszy
• Robert Ley - Szef koordynacji międzyokręgowej Rzeszy
• Werner von Fritsch - Naczelny Wódz Armii Niemieckiej

[edytuj] Organizacje militarne

• Wehrmacht
  • Heer (Wojska lądowe)
  • Kriegsmarine (Marynarka wojenna)
  • Luftwaffe (Lotnictwo)

[edytuj] Organizacje paramilitarne

• Sturmabteilung (SA)
• Schutzstaffel (SS)
  • Allgemeine SS
  • Germanische SS
  • Waffen-SS
• Deutscher Volkssturm
• Nationalsozialistisches Kraftfahrerkorps (NSKK)
• Nationalsozialistisches Fliegerkorps (NSFK)

[edytuj] Organizacje policyjne

• Reichssicherheitshauptamt (RSHA)
• Ordnungspolizei (Orpo)
  • Schutzpolizei (Schupo)
  • Gendarmerie
  • Gemeindepolizei
• Sicherheitspolizei (Sipo)
  • Geheime Staatspolizei (Gestapo)
  • Reichskriminalpolizei (Kripo)
  • Sicherheitsdienst (SD)

[edytuj] Organizacje polityczne

• Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP) — Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników
• Organizacje młodzieżowe
  • Hitler-Jugend (HJ)
  • Bund Deutscher Mädel (BDM)
  • Deutsches Jungvolk
• NS-Frauenschaft (NSF)

[edytuj] Organizacje religijne

• Deutsche Christen
• Protestantische Reichskirche

[edytuj] Organizacje akademickie

• Nationalsozialistischer Deutscher Dozentenbund (NSDDB)
• Nationalsozialistischer Deutscher Studentenbund (NSDStB)

[edytuj] Organizacje pomocnicze

• Deutsche Reichsbahn
• Reichspost
• Deutsches Rotes Kreuz

[edytuj] Kultura i sztuka

Objęcie władzy przez NSDAP sprowadziło kulturę i sztukę do roli narzędzi propagandy. Sztuka nowatorska uznana została za "zwyrodniałą" i dość szybko wyeliminowana z życia publicznego. Różnorodność gustów przedstawiano jako konsekwencję sprzeczności ideologicznych, a przede wszystkim obcości rasowej - sztuka nowoczesna, czyli "zwyrodniała" kojarzona była przede wszystkim z "żydowskim gustem".

Za narodowego kompozytora niemieckiego uznany został Ryszard Wagner (1813-1883), do czego w znacznym stopniu przyczyniło się osobiste upodobanie Hitlera do jego oper. Festiwale w Bayreuth stały się wzorem dla partyjnych uroczystości.

22 VIII 1933 roku Hitler powołał do życia Izbę Kultury - Die Reichskulturkammer, która miała odtąd sprawować kontrolę nad rasową i estetyczną czystością niemieckiej sztuki. Na czele Izby stanął Joseph Goebbels. Składała się z 7 oddziałów:^[22]

Reichsschrifttumskammer - zrzeszenie pisarzy (prezydenci: do 1935 Hans Friedrich Blunck, potem Hanns Johst)

Reichsfilmkammer - zrzeszenie filmowców (prezydenci: Fritz Scheuermann do 1935, od 1935 Oswald Lehnich, od 1939 Carl Froelich)

Reichsmusikkammer - zrzeszenie muzyków (prezydenci: do 1935 Richard Strauss, potem Peter Raabe)

Reichstheaterkammer - zrzeszenie ludzi teatru (prezydenci: do 1935 Otto Laubinger, od 1935 Rainer Schlösser, od 1938 Ludwig Körner, od 1942 Paul Hartmann)

Reichspressekammer - zrzeszenie dziennikarzy (prezydent: Max Amann)

Reichsrundfunkkammer - zrzeszenie pracowników radia (prezydent: Horst Dreßler-Andreß; w 1939 rozwiązana)

Reichskammer der bildenden Künste - zrzeszenie malarzy i rzeźbiarzy (prezydent: Adolf Ziegler)

22 do 29 maja 1938 roku w Düsseldorfie odbyły się Dni Muzyki Rzeszy pod patronatem i z udziałem Goebbelsa.

Obok koncertów i przedstawień operowych dla elity zorganizowano występy w fabrykach dla robotników w ramach akcji "Siła przez Radość" (Kraft durch Freude). (...) Koncertom towarzyszył kongres muzykologiczny, pierwszy zwołany od chwili objęcia władzy przez Hitlera. (...) Referaty wygłoszono w pięciu grupach tematycznych, wśród których największy rezonans wzbudziło zagadnienie "Muzyka i rasa". Akademicy (...) deklarowali, iż zadaniem władz Rzeszy winno być zwalczanie przesadnego indywidualizmu w sztuce i popieranie twórczości adresowanej do szerszych warstw: sztuka nie może być luksusem i przywilejem elity. Podczas obrad nad "Niemiecką muzyką" muzykolodzy uzasadniali aneksję Austrii przez powołanie się na jej odwieczną wspólnotę kulturową z innymi krainami w Niemczech (w podobnym tonie uzasadniano w 1939 roku przyłączenie do Rzeszy ziem polskich.^[23]

Z tej okazji zorganizowano także wystawę "Zwyrodniałej muzyki" - Entartete Musik. Wyeksponowano na niej książki, projekty scenografii do oper, partytury utworów i karykatury artystów potępionych za tworzenie „zwyrodniałej sztuki”. Byli wśród nich m.in.: Alban Berg, Ernst Bloch, Hanns Eisler, Paul Hindemith, Ernst Krenek, Arnold Schönberg, Igor Strawiński, Ernst Toch.

[edytuj] Sąsiedzi

1. Austria - 1933-38; w 1938 przyłączona do Niemiec
2. Belgia - 1933-45
3. Chorwacja - 1941-45
4. Czechosłowacja - 1933-15 marca 1939
5. Dania - 1933-45
6. Francja - 1933-45
7. Francja Vichy (przez strefę okupacyjną we Francji) - 1940-44
8. Niderlandy - 1933-45
9. Jugosławia - 1938-41
10. Liechtenstein - 1938-45
11. Litwa - 1933-40
12. Luksemburg - 1933-45
13. Polska - 1933-39 i 1945
14. Wolne Miasto Gdańsk - 1933-1939
15. Rumunia - 1941-44
16. Słowacja - 15 marca 1939-1945
17. Szwajcaria - 1933-45
18. Węgry - 1939-45
19. Włochy - 1938-45
20. ZSRR - 1939-45

Przypisy

[edytuj] Zobacz też

• Gdańsk-Prusy Zachodnie, Generalne Gubernatorstwo, Kraj Sudetów, Kraj Warty, Protektorat Czech i Moraw
• II wojna światowa
• nazizm
• obozy niemieckie 1933-1945
• Wehrmacht
• Reichsarbeitsdienst

[edytuj] Linki zewnętrzne

• III Rzesza - historia państwa istniejącego w latach 1933-1945
• III Rzesza - państwo, ludzie, wojsko

p • d • e

To hasło powiązane jest z serią Narodowy socjalizm

Organizacje: NSDAP • SA • SS • Hitlerjugend

Historia: Pucz monachijski • III Rzesza • Noc długich noży • Ustawy norymberskie • Noc kryształowa • Holocaust • Procesy norymberskie • Neonazizm

Ideologia: Mein Kampf • Ariozofia • Volkizm • Pozytywne chrześcijaństwo • Gottgläubigkeit

Rasizm: Ustawy norymberskie • Eksperymenty medyczne i pseudomedyczne w Auschwitz • Proces lekarzy

Partie narodowosocjalistyczne poza granicami Niemiec: Narodowosocjalistyczna Duńska Partia Robotnicza • Narodowo Socjalistyczna Partia Robotnicza • Narodowo-Socjalistyczny Ruch Holenderski • Niemiecka Narodowosocjalistyczna Partia Robotnicza Austrii • Partia Narodowych Socjalistów • Polska Partia Narodowo Socjalistyczna • Strzałokrzyżowcy

Tematy powiązane: Heil Hitler • Sieg heil • Triumf woli • Totenkopf • Swastyka •